ĐBSCL: Làm gì để cá tôm “bơi” xa hơn?

Cá tra, cá ba sa của vùng ĐBSCL đang từng bước khẳng định là mặt hàng xuất khẩu chiến lược của Việt Nam. Tuy nhiên thực trạng hiện nay của nghề nuôi và chế biến thủy sản ở ĐBSCL còn nhiều bất cập. Ngày 12-2-2009, Bộ NN-PTNT đã có buổi làm việc với các địa phương vùng ĐBSCL để tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn, phát huy thế mạnh của các mặt hàng này.

Liên kết chưa chặt chẽ

Diện tích nuôi cá tra ở ĐBSCL trong năm 2008 đạt 6.160ha với tổng sản lượng hơn 1,1 triệu tấn cá. Trong đó, các địa phương đạt sản lượng trên 100.000 tấn cá tra như: An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Vĩnh Long, Bến Tre. Do diện tích nuôi cá tra tăng mạnh, dẫn đến tình trạng nguồn cung cá tra nguyên liệu vượt quá nhu cầu chế biến và xuất khẩu.

Năm 2008, những người nuôi cá tra phải chịu lỗ trung bình khoảng 2.000 đồng/kg nên diện tích nuôi cá tra hiện nay có khoảng 35% ao hầm đang bị bỏ hoang; các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản đang đứng trước nguy cơ thiếu nguyên liệu.

Theo ông Huỳnh Thế Năng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, khủng hoảng giữa cung và cầu cá tra đã tồn tại trong nhiều năm qua ở ĐBSCL nhưng vẫn chưa được khắc phục. Nguyên nhân chính của tình trạng trên do mối liên kết giữa các doanh nghiệp với người nuôi cá tra chưa được thắt chặt. Mặt khác, mối liên kết phát triển kinh tế (trong đó có quy hoạch phát triển nghề nuôi trồng, chế biến và xuất khẩu thủy sản) giữa các địa phương vùng ĐBSCL chưa được thiết lập.

Dù kim ngạch xuất khẩu của cá tra trong năm 2008 đạt gần 1,5 tỷ USD, nhưng mặt hàng này vẫn chưa được công nhận và hưởng các chính sách của sản phẩm xuất khẩu chiến lược của quốc gia.

    Tháo gỡ cách nào?

Ông Nguyễn Hữu Dũng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết: Khi cá tra nguyên liệu rớt giá, nhiều người liền quy tội cho các nhà máy chế biến thủy sản nhưng lại “quên” kêu “anh” sản xuất và kinh doanh thức ăn cho cá tra vì “anh” này chiếm đến gần 80% giá thành của người chăn nuôi.

Mặt khác, nhiều người cho rằng các nhà máy chế biến thủy sản thường ép giá khi thu mua cá của người chăn nuôi là không chính xác. Ông Dũng nói: “Chúng ta không thể nói chung chung là nông dân nuôi cá vì trong tổng sản lượng cá tra hiện nay có đến 80% sản lượng cá do các đại gia là những người có thế lực tại địa phương nuôi. Do đó, sẽ không có bất kỳ một doanh nghiệp nào dám ép giá khi mua cá của các “đại gia”. Riêng những nông dân thực sự tham gia nuôi cá thì cần được tách ra để có các chính sách hỗ trợ cần thiết”.

Còn ông Lê Vĩnh Tân, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp thì đề nghị: “Khi các hộ nuôi cá lẻ đang gặp khó khăn như hiện nay, các doanh nghiệp nên áp dụng mô hình hợp đồng thuê nông dân gia công nuôi cá tra cho doanh nghiệp”.

Theo tính toán của Cục nuôi trồng thủy sản, Bộ NN-PTNT thì thức ăn chiếm từ 41,7%-66,7% cơ cấu giá thành nuôi tôm sú, tôm thẻ chân trắng và chiếm đến 75,9% trong giá thành nuôi cá tra. Tuy vậy, những người nuôi tôm, cá ở Việt Nam đang phải mua thức ăn chăn nuôi thủy sản với giá cao hơn giá thức ăn cùng loại ở Thái Lan, Trung Quốc từ 20%-30%.

Từ thực tế trên, nhiều đại biểu đề nghị Bộ NN-PTNT kiến nghị Chính phủ xem xét cho phép nhập khẩu thức ăn từ nước ngoài để làm áp lực buộc các nhà sản xuất thức ăn trong nước giảm giá bán. Riêng ông Dương Tấn Lộc, Hiệp hội Thủy sản TP Cần Thơ thì đề nghị: Chính phủ xem xét khoanh và giãn nợ cho các hộ nuôi cá tra bị thua lỗ trong năm 2008 để bà con có điều kiện tái sản xuất.

Thứ trưởng Bộ NN-PTNT Vũ Văn Tám cho biết: Bộ sẽ sát cánh cùng các địa phương vùng ĐBSCL tập trung chỉ đạo phát triển sản xuất thủy sản theo quy hoạch và phối hợp với tỉnh Kiên Giang xây dựng trung tâm sản xuất tôm giống nước lợ tại huyện đảo Phú Quốc để cung cấp con giống tốt cho vùng ĐBSCL.

Ánh Dương (SGGP)