Sự lỏng lẻo trong liên kết bốn nhà nhìn từ việc cá tra quá cỡ

Sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ và các bộ ngành liên quan đã “giải cứu đàn cá tra quá cỡ”, giúp người nuôi cá thoát cảnh vỡ nợ nhưng bài học về việc này cần được phân tích để không tái diễn. Bởi sản phẩm cá tra xuất khẩu được xác định là mặt hàng chiến lược của ngành nông nghiệp với kim ngạch xuất khẩu hàng năm ước 1,4 tỷ USD và giải quyết việc làm cho hàng chục vạn lao động với nhiều ngành nghề khác nhau.

Trở lại việc cá tra quá lứa tồn trong dân dạo tháng 5 – 6 vừa qua, phía doanh nghiệp cho rằng, nguyên nhân cá quá lứa là do người nuôi. Họ (DN) lý giải: Khi thị trường đang thiếu nguyên liệu, do muốn doanh nghiệp tăng giá thu mua nên nhiều người nuôi đã “găm hàng”. Do “găm hàng” nên cá quá cỡ (kéo dài thời gian nuôi - NV). Thêm nữa, số thị trường ăn hàng cá tra quá cỡ (trên 850g) không nhiều, chỉ có Trung Đông và Nga nên doanh nghiệp không thể mua nhiều. Và rằng bài học người nuôi phá vỡ hợp đồng với nhà máy diễn ra đã nhiều năm nên nhiều doanh nghiệp đã tự xây dựng vùng nguyên liệu riêng của mình...

Người nuôi cá thì cho rằng, doanh nghiệp “bẻ kèo”, đè giá người nuôi. Họ (DN) đã ký hợp đồng bao tiêu nhưng quá thời hạn lấy cá cả tháng họ cũng chưa tới; khi họ tới cân, cá đã quá cỡ. Khi đó họ lại nói, thị trường không dùng cá quá cỡ và lấy lý do đó để ép giá...

Theo nhiều nhà phân tích, để cá tra quá lứa có lỗi từ nhiều phía, doanh nghiệp chế biến - xuất khẩu, người nuôi và nhà nước. Cụ thể là, các loại hợp đồng của doanh nghiệp với người nuôi không rõ ràng về giá (đầu vụ là hợp đồng ghi nhớ; giữa và cuối vụ là hợp đồng đảm bảo tiêu thụ hết cá) và không được sự giám sát của chính quyền địa phương nên tuỳ tình hình mà các bên “bẻ kèo” nhau. Tìm hiểu kỹ, được biết, nguyên nhân sâu xa là do sự thiếu công bằng, không minh bạch trong phân chia lợi nhuận từ con cá tra giữa người nuôi và doanh nghiệp.

Để câu chuyện tồn cá tra quá cỡ nói riêng và rộng hơn là để mối liên kết giữa nông dân (người nuôi, trồng nguyên liệu) và doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu gắn bó chặt chẽ thì sự minh bạch, công khai trong phân chia lợi nhuận phải được đặt lên hàng đầu với sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ của Nhà nước.

Hiền Anh (KTNT)